Đang tải... Vui lòng chờ...

Bệnh xơ gan (Cirrhosis) - Phần 1

>>> Các biến chứng nguy hiểm của virus viêm gan C

>>> Cảnh báo khả năng lây nhiễm viêm gan B trong cộng đồng

I. ĐẠI CƯƠNG.

1. Khái niệm.

Xơ gan là bệnh mạn tính gây thương tổn nặng lan toả ở các thuỳ gan. Đặc điểm thương tổn là mô xơ phát triển mạnh, đồng thời cấu trúc các tiểu thuỳ và mạch máu của gan bị đảo lộn một cách không hồi phục được (irreversible).

Hình thái học của xơ gan là kết quả của 3 quá trình đồng thời hoặc nối tiếp:

– Tổn thương hoại tử của các tế bào nhu mô gan.

– Sự tăng sinh của mô xơ.

– Sự tạo thành những hòn, cục tái tạo và những tiểu thuỳ giả (pseudo lobule).

2. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh:

a. Nguyên nhân:

– Viêm gan do virut: virut B, virut B bội nhiễm virut D (Delta), virut C (không A, không B).

– Nghiện rượu: uống nhiều và kéo dài nhiều năm.

– Xơ gan mật thứ phát do tắc mật không hoàn toàn kéo dài, thường kèm theo viêm nhiễm khuẩn đường mật như: trong sỏi mật, dính hẹp ở ống gan, ống mật chủ, viêm đường mật tái phát.

– Thuốc và hoá chất:

Thuốc chữa bệnh gây tổn thương gan: oxyphenisatin (chữa táo bón) clopromazin (chữa bệnh tâm thần), INH, Rifampycin (chữa lao).

Hoá chất độc hại gan: aflatoxin, dioxin… chất độc thảo mộc độc hại cho gan, cây có hạt thuộc họ Senecio và các alcaloit của nó, một số thuốc bằng lá cây dùng ở các nước Nam Phi. Ai Cập đã tạo ra bệnh tắc tĩnh mạch gan, dẫn đến xơ gan.

– Sự thiếu dinh dưỡng: ăn quá thiếu chất đạm, thiếu Vitamin, thiếu các chất hướng mỡ (lipotrope) như cholin, lexithin, methionin gây tình trạng gan nhiễm mỡ, sau đó dẫn đến xơ gan.

– Ký sinh trùng: sán máng (schistosomia mansoni) sán lá nhỏ (clonorchis sinensis).

– Xơ gan do mạch máu hoặc xơ gan gây xung huyết: xơ gan tim (rất hiếm). Xơ gan hậu quả của những hội chứng viêm tắc tĩnh mạch trên gan và tĩnh mạch chủ dưới (hội chứng Budd Chiari), bệnh tắc tĩnh mạch gan.

– Xơ gan mật nguyên phát (cirrhose biliaire primitve): là một bệnh hiếm, hay xảy ra ở phụ nữ (90% số trường hợp) từ 35 – 55 tuổi. Bệnh này còn có tên “viêm đường mật mạn tính phá huỷ không mưng mủ” (Cholangite chronique destructive non supurative). Tên cũ nay không dùng nữa là xơ gan Hanot. Có lẽ là bệnh tự miễn tấn công vào các tiểu quản mật gan.

– Xơ gan lách to kiểu Banti: là bệnh do Banti mô tả năm 1894, xơ gan bắt nguồn từ lách to không rõ nguyên nhân và nếu cắt lách khi gan chưa xơ hoặc xơ nhẹ, sẽ cắt đứt được sự tiến triển đến xơ gan.

– Xơ gan do những rối loạn chuyển hoá di truyền: bệnh nhiễm sắc tố sắt, bệnh Willson (rối loạn chuyển hoá đồng). Bệnh galactoza huyết bẩm sinh (do không chuyển được galactoza trong sữa thành glucoza). Bệnh tính glycogen. Bệnh đặc ứng di truyền với fructoza (không chịu được đường fructoza và saccaroza). Chứng thiếu hụt an pha-1-antitrypsin. Bệnh nhầy nhớt. Bệnh rối loạn chuyển hoá pocphyrin.

– Xơ gan sacoit: gặp trong bệnh sarcoidosis.

– Xơ gan căn nguyên ẩn: có một tỷ lệ không ít, xơ gan không biết nguyên nhân.

b. Cơ chế bệnh sinh:

Các yếu tố gây hại tác động lâu dài đối với gan dẫn tới nhu mô gan bị hoại tử, gan phản ứng lại bằng tăng cường tái sinh tế bào và tăng sinh các sợi xơ. Tổ chức xơ tạo ra những vách xơ nối khoảng cửa với các vùng trung tâm của tiểu thuỳ gan, chia cắt các tiểu thuỳ. Các cục, hòn tân tạo do các tế bào gan tái sinh gây ra sự chèn ép, ngân cản làm rối loạn sự lưu thông của tĩnh mạch cửa và gan, dẫn đến tăng áp lực tĩnh mạch cửa. Các xoang (sinusoid) tồn tại ở chu vi các cục tái tạo trở thành những mao quản, dẫn tắt tĩnh mạch vào thẳng tĩnh mạch gan, tạo ra những đường rò (fistule d’Eck) bên trong, làm cho tế bào gan còn hoạt động bị thiếu máu tĩnh mạch cửa. Khi cấu trúc của hệ thống mạch máu ở gan bị đảo lộn như vậy thì chức năng và nuôi dưỡng tế bào gan ngày càng giảm, tình trạng hoại tử và xơ hoá ngày càng tăng. Quá trình này cứ tiếp diễn cho đến khi bệnh nhân tử vong vì các biến chứng của tăng áp lực tĩnh mạch cửa và suy gan.

3. Phân loại:

a. Theo hình thái học: có 3 loại xơ gan:

– Xơ gan cục tái tạo nhỏ (micro-nodular), còn có tên là xơ gan cửa (portal cirrhosis), tên cũ là xơ gan Laennec: các hòn cục tái tạo lại kích thước đều đặn, nhỏ, đường kính bé hơn 5mm.

– Xơ gan cục tái tạo to (macro-nodular) còn gọi là xơ gan sau hoại tử (postnecrotic). Các cục tái tạo to, nhỏ không đều, nhiều hòn cục to xen kẽ với những vùng xẹp.

– Xơ gan mật (biliary): gan thường màu xanh do ứ mật, có nhiều đám mật ứ trong tiểu quản mật và xoang (sinusoid). Các cục tái tạo và mô xơ không rõ như 2 loại xơ gan trên, các cục tái tạo nhỏ và đều.

Về hình thái người ta còn phân chia thành các loại: xơ gan phì đại, xơ gan teo, xơ gan có lách to.

b. Phân loại theo nguyên nhân:

– Xơ gan sau viêm gan virut B hoặc C.

– Xơ gan do rượu.

– Xơ gan mật: tiên phát – thứ phát.

– Xơ gan do hoá chất và thuốc.

– Xơ gan do thiểu dưỡng.

– Xơ gan do bệnh tim mạch (cirrhoses vasculaires):

+ Xơ gan thực sự do tim (rất hiếm).

Nghẽn các tĩnh mạch trên gan (hội chứng Budd Chiari, bệnh tắc tĩnh mạch -VOD: Veino Occlusive Disease).

+ Xơ gan do ký sinh trùng (sán máng, sán lá gan).

+ Xơ gan do những rối loạn di truyền (chứng nhiễm sắc tố sắt, bệnh Wilson, các bệnh chuyển hoá ở trẻ sơ sinh…).

– Xơ gan sacoit (u hạt).

– Xơ gan lách to kiểu Banti.

– Xơ gan do tăng áp lực tĩnh mạch cửa vô căn (hypertension poltale essentielle).

– Xơ gan căn nguyên ẩn (cryptogenetic).

II. CÁC BIỂU HIỆN LÂM SÀNG

Về mặt lâm sàng có thể phân biệt 3 thể:

– Xơ gan tiềm tàng.

– Xơ gan còn bù tốt.

– Xơ gan tiến triển và mất bù.

1. Thể xơ gan tiềm tàng

Có xơ gan nhưng không có triệu chứng lâm sàng. Phát hiện này chỉ là sự tình cờ phẫu thuật bụng vì một nguyên nhân khác, quan sát gan thấy có hình ảnh xơ.

2. Thể xơ gan còn bù tốt:

2.1. Lâm sàng:

– Cơ năng:

Rối loạn tiêu hoá: ăn không tiêu, đầy bụng, chướng hơi.

Tức nhẹ vùng hạ sườn phải.

Chảy máu cam không rõ nguyên nhân.

+ Nước tiểu thường vàng xẫm.

+ Suy giảm tình dục.

Nam giới: liệt dương, nữ giới vô kinh, vô sinh.

– Thực thể:

+ Có thể gan hơi to và chắc, lách to quá bờ sườn.

+ Có mao mạch ở lưng và ngực, mẩn đỏ ở lòng bàn tay.

+ Lông ở nách, ở bộ phận sinh dục thưa thớt.

+ Móng tay khô trắng.

Ở nam giới: tinh hoàn teo nhẽo, vú to.

2.2. Xét nghiệm:

– Xét nghiệm hoá sinh về gan có một số rối loạn:

Điện di protein: albumin giảm, gama globulin tăng. (A/G < 1)

Maclagan tăng trên 10 đơn vị.

Nghiệm pháp BSP (+).

– Siêu âm: có sự thay đổi kích thước gan và vang âm của nhu mô gan thô, không thuần nhất.

– Soi ổ bụng và sinh thiết: cho thấy hình ảnh gan xơ.

2.3. Tiến triển

Thể xơ này có thể ổn định lâu dài trong nhiều năm, nhưng thường tiến triển nặng dần từng đợt, nhất là khi tác nhân gây hại bội nhiễm thêm làm cho bệnh xơ gan trở thành mất bù hoặc biến chứng.

3. Thể xơ gan mất bù:

3.1. Lâm sàng:

– Toàn thân: gầy sút nhiều, chân tay khẳng khiu, huyết áp thấp.

– Cơ năng:

+ Rối loạn tiêu hoá thường xuyên, chán ăn, ăn không tiêu, ỉa phân lỏng, sống phân.

Mệt mỏi thường xuyên, ít ngủ, giảm trí nhớ.

Chảy máu cam, chảy máu chân răng.

– Thực thể:

Da mặt xạm (do sắc tố melanin lắng đọng).

+Nhiều đám xuất huyết ở da bàn chân, bàn tay, vai và ngực.

Phù hai chân.

Gan teo (hoặc to), mật độ chắc, bờ sắc trên mặt có u cục.

+ Có cổ trướng, tuần hoàn bàng hệ bụng.

+ Lách thường to hơn bình thường, chắc.

3.2 Xét nghiệm:

– Các xét nghiệm hoá sinh về gan:

Điện di protein: albumin giảm, gamma globulin tăng cao.

Tỷ lệ prothrombin giảm với test kohler âm tính.

Nghiệm pháp BSP (+) rõ rệt.

Bilirubin máu, men transaminaza tăng trong các đợt tiến triến.

– Xét nghiệm máu: hồng cầu, bạch cầu. tiểu cầu thường giảm.

Chụp và soi thực quản: có thể thấy giãn tĩnh mạch thực quản.

– Siêu âm: trên mặt gan có nhiều nốt đậm âm, có hình ảnh giãn tĩnh mạch cửa, giãn tĩnh mạch lách.

– Soi ổ bụng: khối lượng gan có thể to, có thể teo. nhạt màu. trên mặt gan có những hòn nhỏ đều, hoặc hòn to nhỏ không đều, dây chằng tròn xung huyết, lách to, có dịch ổ bụng.

In văn bản

Hotline : 024.351.22255

Bài viết quan tâm
Viêm gan C cần làm những xét nghiệm nào?

Bệnh lý viêm gan do virus viêm gan C (HCV) là một bệnh lý diễn biến âm thầm, triệu chứng lâm sàng thường mơ hồ nhưng hậu quả để lại thường rất nặng nề. Sau khi nhiễm virus HCV thì một số ít chuyển viêm gan cấp, đa số khoảng 80% chuyển sang viêm gan C mạn tính, trong đó có tới 20 – 25% sẽ diễn tiến sang xơ gan và ung thư gan.

Viêm gan B: những xét nghiệm cần làm

các thuốc điều trị viêm gan B hiện nay nhiều thế hệ đã ra đời và rất hiệu quả trong điều trị

Địa chỉ tư vấn tin cậy của bệnh nhân gan mật

Trang web www.viemganvirut.vn được các y sĩ, bác sĩ ở Phòng khám chuyên gan mật Nhân Mã, số 33 Lê Hồng Phong (quận Ba Đình, thành phố Hà Nội) tâm huyết lập ra với mong muốn tư vấn, giúp đỡ được nhiều bệnh nhân mắc bệnh về gan mật. Ngay từ khi ra đời, trang web đã thực sự trở thành địa chỉ tư vấn tin cậy của nhiều bệnh nhân.

Thuốc mới đột phá trong điều trị viêm gan virus C

Thuốc HVN được đánh giá trong ba nghiên cứu lâm sàng (ION-1, ION-2, ION-3), trên 1.518 bệnh nhân tham gia chưa điều trị hoặc không đáp ứng điều trị trước đó, bao gồm cả những người có xơ gan.

Fibrotest và các phương pháp xét nghiệm xơ gan

Phòng khám chuyên gan Nhân Mã (33 Lê Hồng Phong) tự hào là cơ sở đầu tiên triển khai xét nghiệm FIBROTEST để phục vụ tốt hơn chẩn đoán và điều trị bệnh nhân gan mật. Để có một lá gan khỏe mạnh, đừng để xơ gan là quá muộn cho điều trị bệnh gan. Hãy chăm sóc tốt lá gan, nâng cao chất lượng cuộc sống!

Lượt truy cập
Facebook
 
Thuốc điều trị